Wednesday, 18 September 2019|چهارشنبه، 27 شهريور، 1398|يا حي و يا قيوم|افراد آنلاین: 49 نفر

مروری بر گذشته

غلامحسین بنان، صدای مخملی آواز ایران

تاریخ انتشار: چهارشنبه، 8 اسفند، 1397 سینما، هنرمندان و ورزشکاران ، هنرمندان ایران
+ A -
غلامحسین بنان، در سال ۱۲۹۰ خورشیدی در تهران و در خانواده‌ای اهل هنر و فرهنگ زاده شد. پدرش بنان‌الدوله، از دیوانیان و دارای آوازی خوش بوده و مادرش، که نسب از خانواده قاجار می‌برده، با نواختن پیانو آشنا بود. می‌گویند در خانه آنان چهار پیانو و یک ارگ وجود داشت.

اعضای دیگر خانواده نیز هر یک به شکلی با موسیقی نزدیک بودند. خاله بنان نی می‌نواخته و خواهرانش، از شاگردان تار "مرتضی خان نی‌داود" بودند. زندگی دیوانی و فرهنگی، باعث آشنایی خانواده با بزرگان موسیقی زمان شد. برادران خاندان هنر: آقا حسینقلی، میرزا عبدالله، درویش خان و مرتضی نی داود از میهمانان اصلی مجالس بزم در خانه آن‌ها بود.

در چنین فضایی بدیهی است اگر غلامحسین خردسال به موسیقی نزدیک و دلبسته شده باشد. در یکی از جلسات بزم، پدر دریافته که فرزندش صدای خوش را از او به ارث برده است. نتیجه دریافت پدر آن شد که غلامحسین از یازده سالگی، نزد مرتضی نی داود به فراگیری رموز آوازخوانی پرداخت.

از دو تن دیگر به عنوان آموزگاران آواز بنان یاد می‌کنند: ناصر سیف و میرزا طاهر ضیاء رسایی‌، معروف به "ضیاء‌الذاکرین" که این دومی "روضه خوانی" با "بیان جذاب" و "صدای مطلوب" توصیف شده است.

غلامحسین بنان از سال ۱۳۲۱- دو سال پس از بنیاد نخستین فرستنده رادیویی ایران- در این سازمان به کار خواندن پرداخت. عبدالعلی وزیری او را به خالقی معرفی کرد و خالقی آزمایش صدای او را به ابوالحسن صبا سپرد. صبا درآمد سه گاه را که به پایان برد، از بنان خواست، در پی، گوشه "حصار" را بخواند و او آنچنان خوانده و با مهارت به "درآمد" فرود آمده که شگفتی و تحسین صبا و خالقی را برانگیخته است.

"کشف" بنان برای خالقی و دیگر دست اندرکاران موسیقی موهبتی تلقی شد. آنان تازه انجمن موسیقی ملی را بنیاد کرده بودند و به خواننده‌ای چنین خوش صدا و ردیف شناس احتیاج داشتند. ارکستر انجمن با صدای پخته بنان حال و هوای دیگری پیدا کرد. با تبدیل انجمن، به هنرستان عالی موسیقی، بنان نیز از سال ۱۳۳۲ به عنوان آموزگار آواز به استخدام اداره کل هنرهای زیبای کشور درآمد.

با بنیاد برنامه "گل‌ها"‌ی رادیو، از سوی "داود پیرنیا"، عرصه تازه و گسترده‌تری برای آوازخوانی‌های بنان پدید آمد. او پانزده سال تمام (۱۳۳۰-۱۳۴۵) پای ثابت در بخش‌های مختلف این برنامه (گل‌های رنگارنگ، گل‌های جاویدان و یک شاخه گل،...) بود. در این برنامه‌ها، استادان طراز اول موسیقی سنتی چون روح‌الله خالقی، ابوالحسن صبا، مرتضی محجوبی، احمد عبادی، حسین تهرانی، علی تجویدی، لطف‌الله مجد و..... با او همکاری و همراهی می‌کردند.

بنان در آغاز کار در رادیو تنها "آواز" می‌خوانده، ولی چندی بعد به توصیه خالقی که برای اجرای آفریده‌های ارکستری، در جستجوی خواننده‌ای مناسب بوده، پذیرفته که "تصنیف" نیز بخواند و چه خوب که چنین کرده و با خوانده‌های درخشان خود، گنجینه‌ای از آفریده‌های معاصر سنتی را برای ما به یادگار گذاشته است.

در این گنجینه که گمان می‌کنیم بیش از سیصد و پنجاه برنامه آواز و ترانه خوانی بنان را در خود داشته باشد، با آفریده‌هایی از شیدا، عارف، وزیری، خالقی، محجوبی، تجویدی، و معروفی، روبرو می‌شویم که برای ارکستر بزرگ- غالبا از سوی خالقی و معروفی- تنظیم شده‌ و صدای استثنایی بنان، جاذبه ویژه‌ای برای آن‌ها فراهم آورده است. در این میان ترانه‌هایی چون: "حالا چرا" (خالقی- شهریار)/ "روز ازل" (محجوبی- معیری)/ "می ناب" و "جام جم" (خالقی – حافظ)/ و "عاشق شیدا" (تجویدی- منیر طه)/ و "الهه ناز" (محسنی – فکور)، جاذبه‌ای فراگیر و ماندگار پیدا کرده‌اند.

سرود "ای ایران" (خالقی- گل گلاب)، با صدای بنان، در این سال‌ها، دلنشین‌ترین یادگاری است که از او به جای مانده است.

بنان در سال ۱۳۳۶، در یک سانحه اتومبیل، بینایی یکی از چشمان خود را از دست داد و برای حفظ چشم دیگر، به توصیه پزشکان به اروپا سفر کرد. سفری که به گفته خودش، در نحوه اجرای ترانه‌های او نیز موثر افتاده است:

"از ا ین پس آهنگ‌هایی را خواهم خواند که شنونده را به وجد آورد. نه آن که وادار به ریختن اشک نماید."

او از سال ۱۳۴۵ به مرور از حجم خواندن‌های خود کاست و چند سال بعد به "افتخار بازنشستگی" رسید. سبب را خود او برای دوستانش "مدیریت مغرضانه اداره رادیو و اوضاع نابسامان موسیقی ایرانی" عنوان کرد.

غلامحسین بنان هشتم اسفند ۱۳۶۴ در بیمارستان ایرانمهر تهران درگذشت او مدت ها بود از بیماری گوارشی و هم چنین افسردگی رنج می برد.

صدای ناب پرورده

ارزش موسیقایی در آوازخوانی‌های بنان از پیوند دو عامل طبیعی وهنری شکل می‌پذیرد. عامل طبیعی، جنس و رنگ صدای اوست که در تاریخ آوازخوانی سنتی در ایران، اگر نگوییم بی‌نظیر، کمیاب است.

وقتی حرف از صدا و آواز به میان می‌آید، همه بیش از هر چیز نظر بر "ششدانگ" بودن آن دارند. حال آن که موسیقی سنتی ایران پیش از آن که نیاز به صدای ششدانگی داشته باشد، صدای "با حال" می‌طلبد.

جیغ و فریاد با مزاجش سازگار نیست. اهل نجوا و زمزمه است. صدای بنان همانی است که موسیقی سنتی ما می‌طلبد. نه تنها حجم ضروری برای اجرای راحت آن را دارد که با ویژگی‌های دیگر نیز سازگاری نشان می‌دهد. صدای بنان، از بم‌های میانی صدای مردان است (نزدیک به باریتون) و جان می‌دهد برای پیوند با محتوای عرفانی موسیقی سنتی که از سوی دیگر معمولا با شعر عرفانی ایران نیز پیوند خورده است.

چیز دیگری در صدای اوست که باز در پیوند با شعر و موسیقی سنتی اهمیت پیدا می‌کند: غلت و تحریرهای کوتاه- و نه بلند- که با حرکت‌های آرام و غیر جهشی در خط سیرهای نغمه‌ای موسیقی سنتی هماهنگی دارد و به خواب و بیدار مخمل می‌ماند.

و اما این ویژگی طبیعی صوتی اگر چه ضروری است ولی کافی نیست، باید با ویژگی‌های هنری و فنی، جلا پیدا کند. صدا هر قدر هم که خوش طنین باشد، نیاز به "پرورش" دارد و برای آن که درست عرضه شود- دانایی هنری و توانایی فنی می‌طلبد. دانایی همان آشنایی دقیق با محتوای موسیقی و شعر سنتی است و توانایی از گوش دقیق، حافظه قوی و تمرین مدام به دست می‌آید.

یک خواننده خوب در قلمرو موسیقی سنتی کسی است که علاوه بر موسیقی، با عروض شعری نیز آشنا باشد. جای درست "تقطیع‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌"‌های شعری را بشناسد و آن‌ها را به هنگام اجرا، درست اعمال کند. تحریرها و غلت‌های آوازی را در جایی به کار گیرد که به محتوای شعر آسیب نرساند. تاکیدها و کشش‌های شعر و آهنگ را بر یکدیگر منطبق کند. به بیان کوتاه به مهارت‌های هنری برای پیوند شعر و موسیقی دست یافته باشد.

بنان از نادر آوازخوانانی بود که مجموعه‌ای از این داده‌های طبیعی و دست یافته‌های فنی و هنری را در خود داشت. آنچه از خوانده‌های او بر جای مانده می‌تواند برای آوازخوانان ریز و درشت زمان ما نقش سر مشق و "دستور" را ایفا کند.

از چشم دیگران

در پایان این یادواره کوتاه، بد نیست حرف‌های دیگران را نیز در این جا بیاوریم، دیگرانی از اهالی هنر و فرهنگ:

حسینعلی ملاح می‌گوید: "از دیدگاه زیبایی شناسی، صوت خوش بنان را می‌توان به خطی منحنی تشبیه کرد که عاری از هر گونه زاویه است و زبری و درشتی.... در آن احساس نمی‌شود."

روح‌الله خالقی می‌گوید: "تحریرهای ناب بنان، مانند مشتی مروارید است که بر صفحه‌ای از مرمر بغلتانند!"

اسماعیل نواب صفا می‌گوید: "در مرکب خوانی استاد بود. به سهولت می‌توانست از دستگاهی به دستگاه دیگر برود و بازگردد، ولو این که این دو دستگاه متضاد باشند..."

احسان یار شاطرمی‌گوید: "آواز بنان خیلی بلند نبود. ولی نرم و صاف و پر و گرم و خوش طنین بود. اختیار حنجره‌اش هرگز از دستش خارج نمی‌شد. چهچه بی جا نمی‌زد و قدرت نمایی نمی‌کرد. بر عکس قدرت خود را در انتقال معنی شعر و ارائه ظرافت‌ها و لطافت‌های آواز نشان می‌داد. تحریرهایش موج‌های ریز حریری را در معرض نسیم به خاطر می‌آورد! تحریر و چهچه هرگز خارج از متن آواز نبود، بلکه جزء بافت آواز او به شمار می‌رفت. بنان آن طور که "می‌بایست" می‌خواند و دیگران بیشتر آن طور که می‌توانستند."

فریدون مشیری، پس از مرگ بنان، "یاد یار مهربان" را سروده که در آن به شماری از ترانه‌های او اشاره شده و "فرهاد فخرالدینی" بر آن آهنگی نهاده که با صدای کاوه دیلمی"- شبیه به صدای جوانی‌های بنان- ضبط شده است:

جویبار نغمه می‌غلتید، گفتی بر حریر/ آبشار شعر، گل می‌ریخت، نغز و دلپذیر

مخمل مهتاب بود این، یا طنین بال قو/ پرنیان ناز آواز سرا پا حال او

لینک کوتاه مطلب:

 ارسال به دوست

نام شما:

ایمیل دوست شما:

ارسال نظر

نظر خود را درباره این مطلب بنویسید ...

گیشه روزنامه

سینما، هنرمندان و ورزشکاران

ساخت عصر جدید 2 و سریالی از سیامک انصاری در دستور کار شبکه 3 قرار داردساخت عصر جدید 2 و سریالی از سیامک انصاری در دستور کار شبکه 3 قرار داردرامین جوادی برای ساخت موسیقی متن سریال «بازی تخت و تاج» برنده جایزه امی شدرامین جوادی برای ساخت موسیقی متن سریال «بازی تخت و تاج» برنده جایزه امی شدخاندان تارگرین با سریال جدید شبکه HBO به تلویزیون باز می گردندخاندان تارگرین با سریال جدید شبکه HBO به تلویزیون باز می گردندشهاب حسینی در فیلم مست عشق نقش شمس تبریزی را بازی خواهد کردشهاب حسینی در فیلم مست عشق نقش شمس تبریزی را بازی خواهد کردبیوگرافی آلپ کورکماز بازیگر ترک + عکسبیوگرافی آلپ کورکماز بازیگر ترک + عکسگریم عجیب نرگس محمدی در ستایش 3گریم عجیب نرگس محمدی در ستایش 3تصاویر جدید هنرمندان و بازیگران مشهور ایرانی در اینستاگرام (268)تصاویر جدید هنرمندان و بازیگران مشهور ایرانی در اینستاگرام (268)بیوگرافی فورکان گوکسل بازیگر ترک + عکسبیوگرافی فورکان گوکسل بازیگر ترک + عکسبیوگرافی آکاسیا اصیل تورکمن بازیگر ترک + عکسبیوگرافی آکاسیا اصیل تورکمن بازیگر ترک + عکسصبا کمالی: من بازداشت نشدمصبا کمالی: من بازداشت نشدمتکذیب خبر سکته قلبی پژمان بازغیتکذیب خبر سکته قلبی پژمان بازغیواکنش جنجالی سحر قریشی به درگذشت دختر آبی + عکسواکنش جنجالی سحر قریشی به درگذشت دختر آبی + عکسبرنامه جدید مهران مدیری توقیف شد؟برنامه جدید مهران مدیری توقیف شد؟زمان پخش سریال مرضیه مشخص شدزمان پخش سریال مرضیه مشخص شداهانت صبا کمالی به امام حسین (ع) + حکم بازداشت و عذر خواهی صبا کمالیاهانت صبا کمالی به امام حسین (ع) + حکم بازداشت و عذر خواهی صبا کمالیبیوگرافی امره بی بازیگر ترک + عکسبیوگرافی امره بی بازیگر ترک + عکسنمایندگان مجلس با تدوین طرحی دولت را ملزم یه شکایت از هالیوود کردند!نمایندگان مجلس با تدوین طرحی دولت را ملزم یه شکایت از هالیوود کردند!واکنش عجیب لیلا اوتادی به انتقادات از کتاب شعرش / لطفا حداقل از رو بخوانید تا باعث خنده ما نشوید!واکنش عجیب لیلا اوتادی به انتقادات از کتاب شعرش / لطفا حداقل از رو بخوانید تا باعث خنده ما نشوید!بیوگرافی هاکان اوماک بازیگر ترک + عکسبیوگرافی هاکان اوماک بازیگر ترک + عکسحضور بازیگران و هنرمندان در مراسم های عزاداری + تصاویرحضور بازیگران و هنرمندان در مراسم های عزاداری + تصاویرتینا آخوندتبار با ظاهر جدید و موهای تراشیده! + تصاویرتینا آخوندتبار با ظاهر جدید و موهای تراشیده! + تصاویرگلشیفته فراهانی ونیز را دست پر ترک کردگلشیفته فراهانی ونیز را دست پر ترک کردبیوگرافی باران بولوک باشی بازیگر ترک + عکسبیوگرافی باران بولوک باشی بازیگر ترک + عکسآنجلینا جولی از صحرا کریمی حمایت کردآنجلینا جولی از صحرا کریمی حمایت کردسکوت ستاره اسکندری شکست/ اولین واکنش به حاشیه‌های پخش یک ویدئوسکوت ستاره اسکندری شکست/ اولین واکنش به حاشیه‌های پخش یک ویدئو
مشکل "قمارباز" محسن چاوشی مشخص شدمشکل "قمارباز" محسن چاوشی مشخص شدتالیا، خواننده زنی که در مد و سینما هم ستاره شدتالیا، خواننده زنی که در مد و سینما هم ستاره شدماجرای پیشنهاد آمریکایی ها به پارسا خائف نابغه عصر جدیدماجرای پیشنهاد آمریکایی ها به پارسا خائف نابغه عصر جدیدفرزاد فرزین، خواننده ای که ادای لات ها را در می آوردفرزاد فرزین، خواننده ای که ادای لات ها را در می آوردسه قطعه محسن چاوشی لو رفت/ رکورد عجیب آقای خاصسه قطعه محسن چاوشی لو رفت/ رکورد عجیب آقای خاصاعتراف جاستین بیبر در اینستاگرام/از مصرف مواد مخدر تا افکار خود برای خودکشیاعتراف جاستین بیبر در اینستاگرام/از مصرف مواد مخدر تا افکار خود برای خودکشیبررسی پایان‌نامه فوق‌لیسانس عادل فردوسی‌پور: مدل‌های پیش‌بینی مسابقات فوتبالبررسی پایان‌نامه فوق‌لیسانس عادل فردوسی‌پور: مدل‌های پیش‌بینی مسابقات فوتبالمحسن چاوشی؛ از نفرین تا آزادی ۳۲ محکوم به اعدام با کمک هوادرانشمحسن چاوشی؛ از نفرین تا آزادی ۳۲ محکوم به اعدام با کمک هوادرانشرکورد کنسرت در ایران توسط ماکان بند شکسته شدرکورد کنسرت در ایران توسط ماکان بند شکسته شدواکنش فرزانه کابلی به جنجال های اخیر حرکات موزونشواکنش فرزانه کابلی به جنجال های اخیر حرکات موزونشرضا صادقی، خواننده موسیقی پاپ زیر تیغ جراحی رفترضا صادقی، خواننده موسیقی پاپ زیر تیغ جراحی رفتواکنش سالار عقیلی و فرزانه کابلی به حواشی کنسرت جنجالیواکنش سالار عقیلی و فرزانه کابلی به حواشی کنسرت جنجالیحمله کیهان به سالار عقیلی و خانم بازیگر/ کار زشت و سخیف!حمله کیهان به سالار عقیلی و خانم بازیگر/ کار زشت و سخیف!مافیا، الیسا را از موسیقی فراری داد!مافیا، الیسا را از موسیقی فراری داد!عکس عاشقانه تارکان و همسرشعکس عاشقانه تارکان و همسرشبازیگری که مورد تحسین قرار گرفت اما حالا منتظر اجرای حکم اعدام است!بازیگری که مورد تحسین قرار گرفت اما حالا منتظر اجرای حکم اعدام است!بیوگرافی چیناره ملیک زاده خواننده و بازیگر آذربایجانی + عکسبیوگرافی چیناره ملیک زاده خواننده و بازیگر آذربایجانی + عکسبیوگرافی سیلا گنچ اوغلو خواننده ترک + عکسبیوگرافی سیلا گنچ اوغلو خواننده ترک + عکسامروز چیا بدونیم: گیر سه پیچ به کودکی بازیگران و چند خبر دیگرامروز چیا بدونیم: گیر سه پیچ به کودکی بازیگران و چند خبر دیگربیوگرافی ایرم دریجی خواننده ترک + عکسبیوگرافی ایرم دریجی خواننده ترک + عکسبیوگرافی بوراک اوزدمیر سرآشپز ترک + عکسبیوگرافی بوراک اوزدمیر سرآشپز ترک + عکسابراز احساسات انریکه به طرفداران ایرانی‌اش + عکسابراز احساسات انریکه به طرفداران ایرانی‌اش + عکسورشکسته های مشهور؛ سلبریتی هایی که ثروت عظیم خود را بر باد دادندورشکسته های مشهور؛ سلبریتی هایی که ثروت عظیم خود را بر باد دادندمورد عجیب پاشایی، حبیب، هاکان و صفوی/ این آهنگ‌ها از کجا می‌آیند؟مورد عجیب پاشایی، حبیب، هاکان و صفوی/ این آهنگ‌ها از کجا می‌آیند؟اعتراض وکیل شجریان به منع تعقیب شریعتمداریاعتراض وکیل شجریان به منع تعقیب شریعتمداری
هادی چوپان؛ شگفتی بزرگ مسترالمپیای ۲۰۱۹هادی چوپان؛ شگفتی بزرگ مسترالمپیای ۲۰۱۹میشائیل شوماخر بعد از درمان از طریق سلول های بنیادی هوشیاری خود را به دست آوردمیشائیل شوماخر بعد از درمان از طریق سلول های بنیادی هوشیاری خود را به دست آورد۸ پیرمرد فوتبال ایران که قصد خداحافظی ندارند۸ پیرمرد فوتبال ایران که قصد خداحافظی ندارنداز کپا تا نیمار؛ گران قیمت ترین بازیکنان تاریخ فوتبال در هر پست را بشناسیداز کپا تا نیمار؛ گران قیمت ترین بازیکنان تاریخ فوتبال در هر پست را بشناسیدگلنوش خسروی؛ نیمارِ فوتبال زنان ایران!گلنوش خسروی؛ نیمارِ فوتبال زنان ایران!سردار آزمون: اگر خانواده عروس جواب بله بدهند ازدواج می‌کنم!سردار آزمون: اگر خانواده عروس جواب بله بدهند ازدواج می‌کنم!ادعاهای لیدا کاوه: پیوند قلب در خانه یا جذب فالوئر؟ادعاهای لیدا کاوه: پیوند قلب در خانه یا جذب فالوئر؟بوکسورها و مبارزان پولساز رینگ؛ پردرآمدترین ورزشکاران رزمی سال ۲۰۱۹بوکسورها و مبارزان پولساز رینگ؛ پردرآمدترین ورزشکاران رزمی سال ۲۰۱۹۱۰ ستاره درخشان جام جهانی فوتبال زنان۱۰ ستاره درخشان جام جهانی فوتبال زنانازدواج  مسعود اوزیل و امینه گولشه + عکس های عروسیازدواج مسعود اوزیل و امینه گولشه + عکس های عروسینیکی لائودا راننده افسانه ای فرمول یک درگذشتنیکی لائودا راننده افسانه ای فرمول یک درگذشتکریستیانو رونالدو، مالک گران ترین خودروی صفر کیلومتر تاریخکریستیانو رونالدو، مالک گران ترین خودروی صفر کیلومتر تاریخآشنایی با سهیل عیاری راننده موفق ایرانی فرانسویآشنایی با سهیل عیاری راننده موفق ایرانی فرانسویبهترین جایگزین های عادل فردوسی پور!بهترین جایگزین های عادل فردوسی پور!علی انصاریان ازدواج کرد + عکسعلی انصاریان ازدواج کرد + عکسازدواج مسعود شجاعی | همسر مسعود شجاعی کیست؟ازدواج مسعود شجاعی | همسر مسعود شجاعی کیست؟بیوگرافی جورج لیکنز سرمربی باشگاه تراکتورسازی تبریزبیوگرافی جورج لیکنز سرمربی باشگاه تراکتورسازی تبریزوقتی که مجری شدن حساب و کتاب ندارد/جهان پهلوان علی آقا انصاریانوقتی که مجری شدن حساب و کتاب ندارد/جهان پهلوان علی آقا انصاریانعلی انصاریان مجری تلویزیون شدعلی انصاریان مجری تلویزیون شدواکنش خداداد عزیزی به ماجرای جکی چانواکنش خداداد عزیزی به ماجرای جکی چانکلاهبرداری یک دختر از ستاره‌های فوتبال/ یکی را صدمیلیون تیغ زد، یکی را بیشتر!کلاهبرداری یک دختر از ستاره‌های فوتبال/ یکی را صدمیلیون تیغ زد، یکی را بیشتر!ایرج دانایی‌فرد، اولین گلزن ایران در جام جهانی درگذشتایرج دانایی‌فرد، اولین گلزن ایران در جام جهانی درگذشتبیوگرافی سجاد غریبی هالک ایرانی + عکسبیوگرافی سجاد غریبی هالک ایرانی + عکسبیوگرافی مارتین فورد ترسناکترین مرد دنیا + عکسبیوگرافی مارتین فورد ترسناکترین مرد دنیا + عکسبیوگرافی امیر قلعه نویی + عکسبیوگرافی امیر قلعه نویی + عکس